كه از اين كشمكش‌ها حاصل شد ، آنكه پيوسته شهرها و سرزمينهاى سرحدى دست بدست مىگشت و بديهى است مراكز علمى نيز ذيل اين كشمكشها از دست كشور مغلوب بدر مىرفت . عده زيادى از علماء و دانشمندان اين مراكز اغلب به ايران پناهنده مىشدند و پادشاهان ساسانى از آنها بسيار خوب پذيرائى مىكردند ، بعلاوه چون عموما اين علماء كيش مسيحى داشتند ، عده‌اى از شاهان ساسانى براى آنان آزادى عمل مذهبى قائل گرديدند . از طرفى بر اثر فتح انطاكيهء به دست شاپور اول و اسير شدن عده زيادى از ساكنين اين شهر و شكست و اسارت والرين امپراطور روم و كوچ دادن شاپور اسرا را به مركز ايران و بناى شهر جنديشاپور ، نتيجه آن شد كه اين مركز علمى بزرگ قبل از اسلام در ايران تأسيس گردد . ديگر از سرزمينهائى كه باعث اختلاف بين ايران و روم مىگرديد ، ارمنستان بود كه در اين امر نقش بزرگى ايفا كرده و چون ارامنه كيش عيسوى داشتند ، بدين جهت عموما تمايل به امپراطوران روم شرقى داشتند كه با آنان هم‌كيش بودند ، ( پس از آنكه قسطنطين بزرگ كيش عيسوى را قبول كرد ) كه در جنگ بين ايران و روم كمك زيادى به روميان مىكردند كه قسمتى از اين مقوله را طى تاريخ طب ايران در دوران اشكانيان ديديم ، اما در دوران ساسانيان تقريبا در زمان اغلب شاهان اين سلسله جنگ بين ايران و روم جارى بود ، زمانى فتح و ظفر با ايران و گاهى با روميان بود . ه - اديان غير زرتشتى ايران - چنان كه مذكور افتاد روحانيان در حكومت ساسانى اقتدار فوق‌العاده و در سرنوشت حكومت منتهاى اثر را داشتند ، حتى هرگاه در ميان طبقات روحانى و جنگيان و دبيران اختلافى پيش مىآمد موبد موبدان آن را رفع مىكرد . پس معلوم شد ، كه دخالت روحانيان زرتشتى در امور كشورى به چه ميزان بوده است .